!امام خمینی: سوسنگرد تا فردا باید آزاد شود

سالروز عملیات آزادسازی سوسنگرد گرامی باد

 

 

به مناسبت گرامیداشت چهل و یکمین سالروز آزادسازی سوسنگرد

 

 

عملیات سوسنگرد:

آغاز عملیات:  ۱۳۵۹/۸/۲۶
پایان عملیات:  ۱۳۵۹/۸/۲۶
مکان عملیات: جبهه جنوبی – منطقه عملیاتی سوسنگرد
نوع عملیات: تک نیمه گسترده
فرماندهی عملیات: مشترک
سازمان عمل‌کننده: مشترک (ارتش – سپاه – ستاد نیروهای نامنظم)

 

 

مقدمه: 

پس از یأس و نا امیدی عراقی ها از تسخیر اهواز، ارتش متجاوز عراق برای دومین بار به سوسنگرد حمله کرد و سه روز تانک‌های عراقی شهر را در محاصره گرفتند؛ روز سوم،  تعدادی از نیروهای عراقی توانستند به داخل شهر راه یابند.

شهید چمران فرمانده ستاد جنگ های نا منظم که از محاصره سوسنگرد و تعدادی از یاران و رزمندگان، در آن شهر سخت برآشفته بود، موضوع را با آیت الله خامنه ای نماینده وقت امام در شورای عالی دفاع که در منطقه حضور داشتند، مطرح نموده و ایشان طرح آزادسازی سوسنگرد را مطرح نمودند که مورد تایید شهید چمران قرار گرفت. پس از اطلاع و صدور فرمان تاریخی و قاطعانه امام خمینی (ره) مبنی بر فوریت آزادسازی سوسنگرد، علیرغم مخالفت و کارشکتی بنی صدر، حضرت آیت الله خامنه ای و شهید دکتر چمران پس از ارسال نامه ای که در حقیقت، ابلاغ دستور حضرت امام و لغو دستور بنی صدر بود؛ ارتش را آماده ساختند تا ایران – بنا به شرایط خاص-  برای نخستین بار، دست به یک حمله خطرناک و نابرابر -ولی پراهمیت و سرنوشت ساز- بزند. شهید چمران، خود نیز نیروهای مردمی و سپاه پاسداران را در کنار ارتش سازماندهی کرد تا با نظمی نو و شیوه‌ای جدید از جانب جاده اهواز – سوسنگرد به دشمن یورش ببرند.

.

برخی دستاوردهای عملیات سوسنگرد:

عملیات آزاد سازی سوسنگرد که در ۲۶ آبان ماه سال ۵۹ انجام شد؛ نقطه عطفی راهبردی و جدی در فراهم سازی زمینه‌های تحول در وضعیت جنگ و پیشبرد هدف بیرون راندن اشغالگران بعثی و دستیابی به پیروزی‌های سرنوشت ساز، در تداوم دفاع مقدس به ‌شمار می‌رود.

آزادسازی سوسنگرد از نقاط درخشان و الهام بخش تاریخ ۸ سال دفاع مقدس و مقدمه خروج تدریجی جبهه‌های نبرد از بن بست ناشی از رویکرد بنی‌صدر و تفکر لیبرالی جاری در صحنه اداره جنگ تلقی می شود.

نقش آفرینی محوری و تصمیم گیری راهبردی مقام معظم رهبری(مدظله العالی) که آن زمان عضو شورای عالی دفاع بود و همراهی هوشمندانه شهید دکتر مصطفی چمران فرمانده ستاد جنگ های نامنظم با معظم له در طراحی و اجرای موفق عملیات آزادسازی سوسنگرد و ولایت پذیری فرماندهان و رزمندگان اسلام از فرمان رهبر کبیر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و حضرت آیت اله خامنه ای نماینده ایشان در منطقه نبرد، از نکات مهم این حماسه عظیم است.

عملیات غرورآفرین آزادسازی سوسنگرد علاوه بر ایجاد یک برتری برای جمهوری اسلامی ایران از لحاظ سیاسی و نظامی و خارج شدن اهواز، مرکز خوزستان، از محور تهدید عراق، باعث ایجاد اعتماد به نفس و امید به پیروزی‌های بعدی در عملیات‌های شکست حصرآبادان، فتح المبین، طریق القدس وآزادسازی خرمشهر در عملیات بیت المقدس شد.

 

موقعیت جغرافیایی و اهمیت نظامی سوسنگرد:

سوسنگرد در غرب جلگه خوزستان و در فاصله ۵۵ متر کیلومتری شمال غرب اهواز و کنار رودخانه کرخه قرار گرفته و ۳۱ کیلومتر با بستان فاصله دارد. سوسنگرد از شهر‌هایی است که با توجه به اهمیت موقعیت جغرافیایی و نظامی، ارتش متجاوز عراق در همان روز‌های آغاز حمله‌اش به ایران، آن را مورد تهاجم قرارداد. در طول جنگ، ارتش عراق مجموعاً سه بار سوسنگرد را محاصره و یک ‌بار نیز برای چند روز اشغال کرد.

 

 

با توجه به موقعیت حساس سوسنگرد، فرماندهان ارتش بعث به این نتیجه رسیدند که جاده بستان – سوسنگرد بهترین معبر دستیابی به اهواز است و این ۲ شهر در صورت اشغال بهترین و سریع­ترین مسیر تدارک‌رسانی به نیروهایشان برای پیشروی به سمت هدف اصلی یعنی اشغال اهواز محسوب می‌شود به همین دلیل دست به تدارک عملیات برای اشغال آنجا زدند.

در آخرین روز شهریور ۱۳۵۹ خورشیدی ارتش بعث با استعدادی شامل لشکرهای ۳، ۹ و ۱۰ زرهی ۱ و ۵ مکانیزه و تیم‌های ۳۱ و ۳۳ نیروی مخصوص از سه محور به جبهه جنوب حمله کرد.

هدف اصلی متجاوزان در محور شمالی جبهه جنوب، دستیابی به شهر راهبردی دزفول، در محور میانی، اشغال شهر اهواز و در محور جنوبی افزون بر تصرف سواحل شمالی اروندرود، اشغال شهرهای خرمشهر و آبادان در قسمت شرقی اروندرود بود.

در صورت آمادگی قبلیِ نیرو‌های مسلح، شهر‌های سوسنگرد و هویزه به دلیل وضعیت طبیعی‌شان که با رودخانه‌ها محصور هستند، از نظر نظامی قابل دفاع بودند. اگر سوسنگرد در روز‌های آغاز جنگ به دست ارتش عراق نمی‌افتاد، تأثیر زیادی بر حفظ خوزستان می‌گذاشت و شاید جنگ زودتر به پایان می‌رسید. مجموعاً باید گفت که یکی از بیشترین مقاومت‌ها در جریان تهاجم عراق، در منطقه سوسنگرد شکل گرفت و پس از درگیری‌های شجاعانه خرمشهر، شدیدترین نبرد‌ها در این جبهه بود.

 

مقاومت جانانه مدافعان، اشغال موقت شهر توسط عراق و باز پس گیری سوسنگرد:

مأموریت حمله به سوسنگرد در مهرماه سال ۱۳۵۹، یعنی در نخستین روزهای شروع جنگ به لشکر ۹ زرهی عراق داده شد. این لشکر پس از عبور از مرز، از تنگه چزابه عبور کرد و بدون مواجهه با مقاومت عمده‌ای، به سمت شهر بستان در ۱۷ کیلومتری مرز پیش آمد. پس از رسیدن به اطراف بستان نیز پیشروی خود به سمت سوسنگرد را آغاز کرد.

 

 

عراقی‌ها با نیروی رزمی دیگری نیز از محور کوشک – طلائیه به سمت جاده سوسنگرد – حمیدیه پیشروی کردند. آن‌ها با عبور از رودخانه کرخه کور، در ۴ مهرماه ۱۳۵۹ به اطراف سوسنگرد رسیدند. تانک‌های ارتش عراق با عبور از رودخانه کرخه برای نخستین بار در ۶ مهرماه ۱۳۵۹ وارد سوسنگرد شدند و شهر را اشغال کردند.

سوسنگرد سه روز در اشغال بود. پس از اشغال سوسنگرد، ارتش عراق پیشروی به سمت اهواز را ادامه داد و در این محور از حمیدیه عبور کرد، ولی وارد آن نشد. هدف نهایی تهاجم ارتش عراق از این محور، رسیدن به اهواز بود.

ارتش متجاوز عراق در تاریخ ۶ مهرماه سال ۵۹، پس از ۷ روز مقاومت جانانه نیروهای ژاندارمری، سپاه و نیروهای مردمی موفق شد شهر «سوسنگرد» را به عنوان اولین شهر ایران، به اشغال خود درآورد، اما تنها با گذشت ۳ روز، در ساعت ۵ بامداد روز ۹ مهرماه ۱۳۵۹، بیست ‌و سه رزمنده از پاسداران خوزستان به فرماندهی شهید علی غیور اصلی، یک عملیات چریکی را در پیچ حمیدیه اجرا کردند. این شبیخون که با شرکت رزمندگان داوطلب و بسیار با انگیزه انجام شد، به ‌قدری چشمگیر بود که عراقی‌ها نه‌ تنها قادر به واکنش و مقابله فوری نشدند، بلکه با سراسیمگی و دستپاچگی فراوان، فرار و به ‌سوی بستان عقب‌نشینی کردند و در پی آن شهر سوسنگرد آزاد شد.

 

 

ارتش عراق، بار دیگر حملات خود را از تاریخ ۱۷ مهرماه ۱۳۵۹ آغاز و در تاریخ ۲۱ مهرماه «بستان» را اشغال کرد و ۲۴ آبان‌ماه نیز «سوسنگرد» را از سه طرف محاصره کرده و نیروهای عراقی وارد شهر شدند، اما ۲۰۰ رزمنده مدافع شهر یا به تعبیری ۳۵۰نفر، شامل  ۲۵۰ نفر از رزمندگان سپاه خوزستان و برخی استان های دیگر از جمله رزمندگان لرستانی و ۱۰۰ نفر نیروی ارتشی (ژاندارمری) و مردمی با مقاومت تاریخی خود مانع سقوط سوسنگرد شدند. ۲ روز بعد یعنی در تاریخ ۲۶ آبان‌ماه، رزمندگان ارتش، سپاه و ستاد جنگ‌های نامنظم (گروه شهید چمران) به کمک محاصره‌شدگان آمدند و بار دیگر شهر را آزاد کردند.

 

عملیات آزادسازی سوسنگرد:

پس از بازدید شهید بهشتی از اهواز و مناطق جنگی و اعلام خبر محاصره دوباره سوسنگرد و پیشروی عراق و احتمال سقوط اهواز [ به روایتی، تماس شهید آیت اله مدنی، بواسطه درخواست کمک رزمندگان تبریزی در منطقه عملیاتی سوسنگرد] به امام خمینی، ایشان با فرمانی قاطعانه و الهام بخش به نیروهای نظامی فرمودند: «مگر جوانان اهوازی مرده اند که عراق بتواند اهواز را بگیرد؟!» در بیان دیگری، فرمودند: «سوسنگرد تا فردا باید آزاد شود!».

 

 

این اظهارات، بلافاصله به گوش فرماندهان و رزمندگان خوزستان رسید و آن‌ها با انگیزه مقاومت بیشتر، خود را برای تهاجم به مواضع ارتش عراق در هر شرایطی آماده کردند. فرماندهان نظامی با دریافت فرمان قاطعانه حضرت امام (ره) و با طرح راهبردی آزادسازی فوری سوسنگرد توسط حضرت آیت الله خامنه ای (نماینده امام در شورای عالی دفاع) که با تایید و همراهی هوشمندانه شهید دکتر چمران مواجه شد؛ قرار شد روز ۲۶ دی ماه با شرکت تیپ ۲ لشگر ۹۲ زرهی اهواز و نیروهای سپاه و ستاد جنگ های نامنظم عملیات آزادسازی سوسنگرد را اجرایی و عملیاتی نمایند.

 

 

کلیه هماهنگی‌ها برای انجام عملیات و نجات مدافعان توسط حضرت آیت الله خامنه‌ای ( نماینده وقت امام در شورای عالی دفاع) و شهید چمران انجام گرفته بود و قرار بود فردا صبح، نیروی اصلی عملیات که همان تیپ ۲ لشگر۹۲ زرهی اهواز بود، حمله خود را به سوسنگرد آغاز کنند.

 

 

حدود ساعت ۱۲ شب، فرمانده لشکر ۹۲ زرهی امیر سرتیپ غلامرضا قاسمی نو در تماس تلفنی با حضرت آیت الله خامنه‌ای بیان نمود: فرمانده نیروی زمینی ارتش، تیمسار ظهیر نژاد اظهار داشته اند که تیپ ۲ لشگر ۹۲ زرهی نباید در این عملیات شرکت کند. ایشان اضافه نموده بودند؛ چون احتمال انهدام تیپ وجود دارد، بنا به  دستور بنی صدر (آن زمان رییس جمهور و فرمانده کل قوا بودند) تیپ ۲ بایستی از شرکت در این عملیات خوداری کند. با این دستور، عملا، عملیات لغو می شد و سوسنگرد نیز سقوط می کرد و تمام مدافعان در محاصره سوسنگرد  به شهادت می رسیدند.

 

 

بلافاصله، آیت اله خامنه ای در تماس تلفنی، این مساله را با حضرت امام در میان می گذارند و امام هم می فرمایند: تیپ ۹۲ زرهی باید در این عملیات  شرکت کند و نیازی به اجازه بنی صدر نیست.

 

 

آیت اله خامنه ای هم فورا نامه ای به فرماندهی لشکر۲ زرهی اهواز می نویسند که تیپ ۹۲  باید در عملیات شرکت کند و هرکس از این دستور سرپیچی کند مسوول است. شهید چمران نیز در زیرنامه متنی را با این مضمون اضافه می کند؛  اگر تیپ ۹۲ عمل نکند ۵۰۰  نفر از مدافعان، فردا به شهادت می رسند و اگر من زنده باشم با مسوول متخلف « منظور بنی صدر است» برخورد خواهم کرد. از آن طرف، فرماندهی متعهد لشگر ۲ هم که علاقه خاصی به رهبر معظم انقلاب داشتند، تیپ را در حالت آماده باش قرار می دهند و صبح روز ۲۶ آبان ۱۳۵۹ عملیات شکستن حصر سوسنگرد و آزادسازی این شهرآغاز می گردد.

این عملیات، با حضور تیپ ۲ لشگر ۹۲ زرهی ارتش با همراهی نیروهای سپاه، بسیج و ستاد جنگ های نامنظم به فرماندهی شهید چمران و با پشتیبانی آتش هوایی جنگنده – بمب افکن های نیروی هوایی و هوانیروز ارتش به انجام رسید. شهید چمران در نبردی که برای آزادسازی سوسنگرد درگرفته بود، با هدف منحرف کردن دشمن از آسیب رسانی به رزمندگان همراهش، به همراه دو تن از همراهان، به درگیری با چند تانک و نفربر عراقی پرداخت که ماحصل آن فرار نیروهای عراقی از صحنه نبرد بود، و در حالی که خودش از ناحیه ران مجروح گردید، نیروهایش توانستند خود را به سوسنگرد برسانند؛ شهید چمران نیز با کامیون حیفائی که از دشمن به غنیمت گرفته بود خود را به بیمارستان رساند و بستری شد؛ اما بیش از یک شب در بیمارستان نماند و پس از آن به مقر ستاد جنگ‌های نامنظم رفت.

البته مناطق مرزی بستان و چزابه – جزو اهداف این عملیات نبودند – در اشغال دشمن باقی ماند تا این که عملیات طریق القدس در نیمه شب  هشتم آذر ماه سال ۶۰ به فرماندهی شهید سپهبد علی صیاد شیرازی به اجرا درآمد و ۳۵۰ کیلومتر مربع از سرزمین های جمهوری اسلامی ایران و مابقی مناطق دشت آزادگان، بستان و چزابه آزاد گردید.

 

نقش نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی در عملیات:

نیروی هوایی با عملیات رزمی هوایی و عملیات پشتیبانی رزمی در این حماسه بزرگ نقش تعیین کننده ای داشت. بر همین اساس؛ ماموریت یافت با جنگنده – بمب افکن های خود از پشت سر به دشمن حمله کند تا توان رزمی ارتش عراق را برای ادامه عملیات ضعیف سازد و پس از آن فعالیت نیروی زمینی به طور گسترده آغاز شود. این ماموریت مهم و تعیین کننده، با عملیات و پروازهای رزمی، به نحو احسن توسط خلبانان شجاع و با شهامت نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران انجام گرفت و خسارات و تلفات سنگینی به ارتش متجاوز عراق وارد آمد.

 

 

در راستای پشتیبانی رزمی نیز، جنگنده های اف ۵  نیروی هوایی با انجام پروازهای متعدد پشتیبانی رزمی، پشتیبانی لازم را از یگان های رزم حاضر در عملیات، بعمل آورده و با پرواز در ارتفاع پایین، استحکامات دشمن را بارها مورد هدف قرار داده و خسارات سنگینی به دشمن متجاوز  وارد آوردند.

بیست و چهار خلبان نیروی هوایی ارتش در این عملیات حضور داشتند که شش نفر از آنان به درجه رفیع شهادت نایل آمدند.

 

نقش هوانیروز  ارتش جمهوری اسلامی در عملیات سوسنگرد:

هوانیروز، یکی از کارآمدترین یگان‌­های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی است که در دوران دفاع مقدس، نقش بسیار برجسته ای ایفا نمود. در عملیات شکستن حصر سوسنگرد نیز، هوانیروز، ضمن پشتیبانی آتش، تخلیه مجروحین، هلی‌برن، حمل تدارکات از راه هوا و شناسایی هوایی و بالا بردن روحیه رزمندگان اسلام، با انهدام تجهیزات نظامی دشمن، تلفات و خسارات زیادی یه ارتش متجاوز عراق وارد آورد.

 

 

بالگردهای کبرای هوانیروز با هجوم موثر به مواضع دشمن، ضمن بالا بردن روحیه نیروهای خودی‌، باعث تضعیف روحیه قوای نظامی ارتش بعث عراق در محور سوسنگرد ‌،حمیدیه و بستان می شدند. ضمن اینکه،  شجاعت و شهامت خلبانان و حمله مستمر بالگردهای هجومی هوانیروز موجب برهم زدن آرایش دشمن شد.

 

نقش لرستان در عملیات آزادسازی سوسنگرد:   (بخشی از بیانیه حفظ آثار لرستان در سالروز آزادسازی سوسنگرد/ ۹۹)

در ایامی که سوسنگرد در محاصره دشمن بعثی بود، گروهی از رزمندگان لرستانی به محدوده سوسنگرد اعزام شدند. فرماندهی این گردان و پشتیبانی آنان در بهداری سوسنگرد و عقبه‌ی آنها در اهواز استقرار یافته و نیروهای  تک رو و گروههایی چند در قسمت‌های مختلف شهر و خط حد دشمن (خطوط تماس با دشمن) موضع گرفتند.

بطور کلی از دی ماه ۱۳۵۹ تا آذر ماه ۱۳۶۰ یعنی شروع عملیات طریق القدس، ایثارگران سپاه پاسداران لرستان که به نوعی نیروهای مردمی محسوب می‌شدند با ساده ترین و ابتدایی ترین امکانات و سلاح‌های سبک و نیمه سنگین و حتی اسلحه‌های شخصی عشایری و با کمترین آموزش های لازم و ملبس به لباس های غیر نظامی وارد میدان کارزار شده بودند در منطقه عملیاتی سوسنگرد و اطراف آن حضور چشمگیری داشتند که این نیروها هر ۴۵ روز و یا ۲ ماه جابه‌جا می‌شدند. در آن زمان بیشترین توان رزمی سپاه لرستان در این جبهه به کارگرفته شده بود و این استان شهدایی را نیز در این عملیات تقدیم کرد.

 

سخنی با مسئولین:

اگر چه نگاه ما بایستی ملی باشد و موارد و مسایل را در سطح کلان مورد مطالعه و نظر قرار دهیم و بی شک! افتخارات غرورآفرین ۸ سال دفاع مقدس متعلق به ملت ایران و تاریخ پرافتخار ماست و همه ما، به تک تک این افتخارات و افتخار آفرینان مجاهد خود افتخار می کنیم و تا ابد قدردان رشادت و پایمردی آنان هستیم. اما بررسی و تبیین نقش یگان ها و افرادی که در این حماسه سازی ها نقش آفرینی نموده اند نیز در جای خود حایز اهمیت است. یکی از وظایف و رسالت های مهم مسئولین ذیربط، بخصوص، حفظ آثار یگان ها و استان ها، انجام کار پژوهشی و مطالعاتی در این زمینه و مهم تر از آن نشر صحیح آن می باشد. به نظر می رسد آن گونه که باید و شاید – لااقل در استان لرستان –  این کار مهم، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. یا اگر کاری انجام شده است، به شکل مناسب انتشار نیافته است.

نقش رزمندگان لرستانی در عملیات سوسنگرد و برخی فتوحات بزرگ دیگر در دوران پر افتخار دفاع مقدس، بیشتر از آن است که یا بسیار کلی به آن اشاره می شود و یا گاها در هیچ جایی اثری از نقش حماسه سازان لرستانی به چشم نمی خورد. در خصوص حماسه بزرگ سوسنگرد نیز اینگونه است. بنا به بررسی های انجام گرفته، تقریبا در هیچ گفتار و نوشتاری نامی از مدافعان لرستانی حاضر در مقاومت و آزادسازی سوسنگرد برده نشده است. از طرفی یقین داریم که رزمندگان لرستان نقش محوری در مقاومت و جنگ تن به تن، در داخل شهر سوسنگرد داشته اند. خاطرات پراکنده رزمندگات حاضر در آن عملیات حماسی نیز این را تایید می کند. اما روایت موجود، چیز دیگری است.  تا جایی که چنین به ذهن متبادر می شود که شاید رزمندگان لرستانی در مقاومت، آزادسازی و پدافند سوسنگرد نه حضور داشته و نه نقشی ولو کوچک ایفا نموده اند. در حالی که حقیقت، غیر از این است.

 

 

سردار شهید علیرضا ناصری نیز جزو گروه اعزامی سپاه لرستان به سوسنگرد بود که ضمن همکاری و مشارکت در اقدامات ایذایی ستاد جنگ های نا منظم شهید چمران، بنا به روایت برخی همرزمان، قبل از محاصره دوم سوسنگرد در تاریخ ۲۴ آبان ۱۳۵۸ وارد شهر سوسنگرد شده بودند و در حین محاصره سوسنگرد از سه طرف توسط ارتش متجاوز عراق تا زمان عملیات شکستن حصر سوسنگرد به همراه سایر رزمندگان لرستانی جزو ۲۰۰ یا به روایتی ۳۵۰ مدافعان (برخی آمار ها، حاکی از حضور تعداد ۱۸۰ تا ۲۰۰ رزمنده لرستانی در ماموریت سوسنگرد است که ممکن است همه رزمندگان وارد شهر نشده باشند و در خطوط دیگر منطقه عملیاتی اسقرار یافته بوده اند) سوسنگرد بودند که در داخل شهر با ابتدایی ترین تجهیزات نظامی با نیروها و ادوات زرهی دشمن در داخل کوچه و خیابان سوسنگرد نبردی تن به تن و یا به تعبیری؛ نبردی «تن به تانک» داشتند. و بعد از آزادسازی آن شهر، تا مدت ها (بین ۲۰ تا ۴۵ روز) بعد نیز ماموریت پدافند منطقه و حراست از شهر را به عهده گرفته و مشقات زیادی نیز متحمل شده اند.

در هر صورت، ضمن افتخار به حماسه بزرگ دفاع مقدس و حماسه سازان آن، انتظار می رود نقش رزمندگان لرستانی که مثل همین مقاومت و آزادسازی سوسنگرد – گاها در هیچ کجا به آن کوچکترین اشاره ای نمی شود- در کسب این افتخارات ملی برای آیندگان و علاقمندان ثبت و منتشر شود.

 

 در بررسی های  انجام گرفته نیز اطلاعات چندانی حاصل نشد. صرفا مصاحبه  مسئول وقت حفظ آثار وقت استان در سال ۱۳۹۲ و چند مصاحبه کوتاه از رزمندگان حاضر در عملیات سوسنگرد یافت شد:

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) منطقه لرستان، ناصر فرید مدیرکل بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس لرستان که در همایش بزرگداشت شکست حصر سوسنگرد در خرم‌آباد سخن می‌گفت، یادآور شد: در این عملیات بین ۱۸۰ تا ۲۰۰ نفر از لرستان شرکت داشتند و این در حالی است که تنها نام و اطلاعات مربوط به ۱۰۰ رزمنده را در اختیار داریم و مابقی هنوز شناسایی نشده‌اند.

وی با اشاره به فعالیت‌های اداره‌کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس لرستان در زمینه ثبت اسناد و آثار مربوط به دفاع مقدس خواستار همکاری پیشکسوتان دفاع مقدس با این اداره‌کل در راستای مستندسازی آثار دفاع مقدس شد.

فرید با بیان اینکه شرایط آن دوران به گونه‌ای نبود که آثار مربوط به سوسنگرد و نقش رزمندگان لرستانی در این عملیات ثبت شود، اضافه داد: پیشکسوتان دفاع مقدس اگر از شهدا به‌ویژه شهدای عملیات سوسنگرد کارت شناسایی، سجاده، جانماز، مهر و تسبیح و یا آثاری در اختیار دارند آن‌ را جهت مستندسازی در اختیار اداره‌کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس استان قرار دهند.

وی با یادآوری اینکه در صورت در اختیار داشتن آثار و اطلاعات مربوط به عملیات سوسنگرد خواهیم توانست نقش لرستان را در این عملیات در قالب یک کتاب معرفی کنیم، گفت: اداره کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس استان لرستان اقدام به راه‌اندازی کتابخانه تخصصی دفاع مقدس جهت استفاده دانشجویان، استادان و رزمندگان دوران دفاع مقدس کرده است که در این کتابخانه کتب مربوط به شهدا و دفاع مقدس نگهداری می‌شود.

 

 چند مصاحبه کوتاه مربوط به سال های گذشته برخی رزمندگان لرستانی حاضر در عملیات سوسنگرد که مطالبی به شرح زیر بیان داشته بودند:

«رزمندگان لرستانی در آزادسازی سوسنگرد نقش پررنگ و اساسی داشتند و در این عملیات شهدای عزیز و گرانقدری از استان لرستان تقدیم انقلاب اسلامی شد.»

مصطفی آشنا از رزمندگان لرستانی حاضر در عملیات آزادسازی سوسنگرد در گفتگو با لرستان خبر گفت: از لرستان بیش از ۲۰۰ نفر حضور داشتند که علاوه بر ما رزمندگانی از استان های مختلف همچون آذربایجان غربی و شرقی، اصفهان و شیراز حضور داشتند که بچه های لرستانی در این عملیات نقش فعال و اساسی داشتند و تعدادی شهید و جانباز در این عملیات از رزمندگان لرستانی تقدیم انقلاب شد.

یزدان ساکی دبیر مجمع پیشکسوتان جهاد و شهادت در استان لرستان است که خود در عملیات آزادسازی سوسنگرد حضور داشته است.

ساکی در گفتگو با لرستان خبر با اشاره به وضعیت جنگ در ماه های ابتدایی گفت: در ابتدای جنگ تحمیلی وضعیت رزمندگان ایرانی بسیار بد بود و ما از لحاظ تجهیزات، نیروی آموزش دیده و بسیاری موارد دیگر به شدت در مضیقه بودیم.

وی ادامه داد: متاسفانه استان لرستان در بسیاری از موارد محروم واقع شده است که در بحث دفاع مقدس هم به همین صورت است. به عنوان مثال ما حتی آمار دقیقی از تعداد رزمندگان لرستانی حاضر در آزادسازی سوسنگرد و آمار شهدا و جانبازان عزیز حاضر در این عملیات نداریم.

ساکی افزود: سعی کرده ایم در مجمع پیشکسوتان جهاد و شهادت با همکاری بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس، کار ثبت خاطرات و جمع آوری اسناد مرتبط با رزمندگان لرستانی در عملیات آزادسازی سوسنگرد را انجام دهیم که این امر یاری ارگان های مختلف را می طلبد.

 

بخشی از خاطرات رزمنده جانباز، اسفندیار ناصری با روایتی از حضور رزمندگان لرستانی در مقاومت و آزادسازی سوسنگرد: 

(خاطره اختصاصی جهت سایت سردار شهید علیرضا ناصری – ۱۳۹۴)

روایت بسیار خوبی از حضور و نقش آفرینی رزمندگان لرستانی از ماموریت سوسنگرد (بخصوص از مقاومت داخل شهر توسط رزمندگان) است.

 

… نیروها در قالب چند گروه تقسیم بندی و سازماندهی شدند. شب را در پادگان امام حسین علیه السلام گذراندیم و صبح روز بعد به مناطق جنگی جنوب اعزام شدیم. بعد از ظهر همان روز به اهواز رسیدیم و در دانشگاه جندی شاپور ( شهید چمران فعلی )، [ به روایتی، مدرسه شهید رجایی]  اسکان پیدا کردیم و چند روز در همان جا بسر بردیم. به لحاظ اینکه توان و نیروی کافی برای صف آرایی در مقابل ارتش کلاسیک و تا به دندان مسلح عراق وجود نداشت، تصمیم بر این شد که نیروهای زبده تر را جدا کنند و به منظور تقویت و بکارگیری در گردان جنگ های نا منظم به فرماندهی شهید دکتر چمران سازماندهی کنند تا با اقدامات ایذایی بر پایه نبردهای چریکی و با پیروی از اصول جنگ های نا منظم که شهید چمران در آن تبحر داشتند؛ از تصرف کامل شهرهای سوسنگرد و حمیدیه ممانعت بعمل آید.

تعدادی از برادران اعزامی لرستان از جمله: شهید علیرضا ناصری، شهید لطیف قاسمی، حشمت قهرمانی، مصطفی آشنا، نوراله بهادری، اینجانب و تعداد دیگری انتخاب و به گردان شهید چمران معرفی شده و به عنوان مامور و نیروی کمکی در سازماندهی گردان تحت امر آن شهید قرار گرفتیم.

در فرصتی کوتاه طی یک آموزش چند ساعته با برخی از سلاحها و چگونگی بکارگیری آن تا حدودی آشنا شدیم. در اولین ماموریت خود، با استفاده از تاریکی شب، خودمان را به باغی در نزدیکی حمیدیه و نیروهای عراقی رساندیم و با بکارگیری سلاحهایی همچون آرپی جی ۷ که اکثرا آشنایی چندانی نیز با طرز استفاده آن نداشتیم، اقدام به شلیک گلوله به سمت نیروهای عراقی نمودیم. گلوله های شلیک شده به دلیل عدم آموزش کافی در ابتدا به حصار گلی که در نزدیکی ما بود اصابت می کرد. درادامه، شلیک ها کمی بهتر شد و با بلند شدن آتش و تحرکات دشمن مشخص بود که نیروهای عراقی متحمل خساراتی شده اند. چندین مورد دیگر نیز مامور یت پیدا کردیم به دشمن نزدیک شده و ضرباتی را به پیکره و سازمان رزم دشمن وارد و به پایگاه خود برگشتیم.

چند شب بعد کلیه نیروهای اعزامی سپاه خرم آباد با مینی بوس به سوسنگرد منتقل شدند و در داخل شهر سوسنگرد که بخش اعظم آن بخصوص قسمت های شمال، غرب و جنوب آن در تصرف عراق بود، پیاده شدند. نیروهای لرستانی به همراه اندک نیروهای مردمی و نظامی که بخشی از آنان نیز تبریزی بودند که در شهر مانده بودند؛ در ابتدا و در همان بدو ورود به شهر با نیروهای عراقی درگیر شده و نزدیک به ۲۴ ساعت درگیری سخت و نفس گیر خیابانی و نبرد تن به تن با نیروهای عراقی ادامه داشت.

درگیری ها با شدت هر چه تمامتر و بصورت تقریبا مستمر تا روز بعد نیز ادامه داشت و نهایتا در اثر مقاومت سرسختانه رزمندگان لرستانی و سایر نیروهای اندکی که در شهر مانده بودند، ارتش عراق کمی عقب نشینی کرد و بخشی از شهر سوسنگرد از تصرف متجاوزین خارج شد و تعدادی از نیروهای دشمن اقدام به عقب نشینی نموده و در آن طرف پل اصلی شهر سوسنگرد موضع گرفتند. نیروهای اعزامی لرستان به اتفاق سایر نیروهای نظامی و مردمی که تقریبا ۲۰۰ نفر [به روایتی ۳۰۰ تا ۳۵۰ نفر ] بودند و تنها نیروهای موجود در شهر بودند، پس از حدود ۲۴  ساعت درگیری خود با دشمن، در مرکز شهر و نقاط مختلف سوسنگرد از جمله در نزدیکی پل ارتباط دهنده دو قسمت شهر مستقر شدند. عمده نیروهای عراقی عقب نشینی کرده و در آن طرف پل استقرار یافته بودند اما تعدادی از نیرو ها و تانک های زرهی عراق هنوز  هم در نقاط مختلف شهر پراکنده بودند.

نیروهای خودی نیز در قسمت های مختلف شهر تقسیم شده و مشغول نبرد تن به تن با باقیمانده نیروهای عراقی بودند. تعدادی از نیروهای خودی ماموریت پیدا کردندکه برای جلو گیری از ورود و خروج نیروها و تانک های عراقی در کنار پل اصلی شهر سنگر بگیرند و از پیشروی نیروهای آن طرف پل جلوگیری کنند. همچنین نیرو و امکانات دشمن را که دراین طرف پل بود؛ در هنگام عقب نشینی منهدم و معدوم نموده یا به اسارت و غنیمت در بیاورند.
سرداران شهید علیرضا ناصری، امان ا… نظرزاده و لطیف قاسمی، این جانب ( اسفندیار ناصری )، نوراله بهادری، عزت اله ناصرپور، نقدعلی دارابی و … نیز در قالب یگ گروه در نزدیکی پل سنگر گرفتیم. با مقاومت موثر رزمندگان، نیروهای باقیمانده عراق اقدام به عقب نشینی کرده و می خواستند از پل رد شوند که با تیراندازی شدید نیروهای خودی از مواضع  و نقاط مختلف نزدیک پل مواجه شدند.

نیروهای پیاده دشمن از ترس هلاکت و اسارت، خود را به آب انداختند. خدمه تانک های عراقی نیز از تانک ها پیاده شده و به آب زدند. تا جایی که خاطرم هست فقط حدود ۷ دستگاه تانک در نزدیکی سنگر ما بصورت روشن رها شده و خدمه آن پا به فرار گذاشتند و این تانک ها به غنیمت نیروهای خودی در آمدند. از آن طرف، نیروهای عراقی برای کمک به فرار نیروهای در حال عقب نشینی خود اقدام به تیراندازی شدید با استفاده از سلاح های سبک و سنگین نمودند و جمعی از برادران رزمنده براثر تیر اندازای دشمن شهید و مجروح شدند.

[ روز بعد، حلقه محاصره دشمن تنگ تر شد] ارتباط نیروهای مستقر در شهر با پشت خط تقریبا بطور کامل قطع شده بود از طرفی نیروهای خودی و عراقی به شکلی آرایش گرفته بودند که مرزی بین خودی و دشمن وجود نداشت. فشار عراق و گلوله باران نیروهای خودی و سایر نقاط شهر و نقاط دیگر در تیررس دشمن و پاسخگویی توپخانه خودی نیز به شکلی بود که ما از هر دو طرف زیر آتش جنگ افزارهای سبک و بخصوص سنگین قرار گرفته بودیم و این امر باعث شد تا از کنار پل قدری فاصله بگیریم و هنگام شب در نقطه دیگری و در یک خاکریز در نزدیکی پل مستقر شدیم. البته تا صبح، هدف گلوله باران – هم عراق و هم نیروهای خودی – بودیم . صبح روز بعد، درست ۲۴ ساعت بود که شدیدا مقاومت می کردیم و چیزی برای خوردن پیدا نمی کردیم  و بچه های رزمنده شدیدا گرسنه بودند.

به تدریج، تعداد ۶۰ نفر از نیروهای اعزامی لرستان در ضلع جنوب غربی مستقر شدند. عراق متوجه حضور و جابجایی ما شد ما هم وسلیه دفاعی مناسب و تاثیر گذاری در اختیار نداشتیم اما با همان سلاح های سبک خود آتش دشمن را پاسخ می دادیم. اندکی بعد دو هلی کوپتر عراق بر فراز نیروها به پرواز در آمدند و ما را گلوله باران کردند که در این اثنا تعدادی از رزمندگان به شهادت رسیدند. هنگام شب نیز باران شدیدی باریدن گرفت و سنگر ها پر از آب شد و ما تا صبح در زیر باران و آتش دشمن بودیم و شب بسیار سختی را سپری نمودیم.

محل استقرار ما تقریبا در ۲۰۰ متری نیروهای عراقی قرار داشت و محور های مواصلاتی و خود شهر نیز در محاصره دشمن قرار گرفته بود و امکان هیچگونه تدارکات و آماد رسانی وجود نداشت. عراقی ها که شهر را در محاصره خود داشتند برای تصرف کامل شهر دوباره عزم خود را جزم و اقدام به حمله نمودند که نیروهای خودی در برابر هجوم عراق جانانه مقاومت می کردند. یک تیپ از لشگر ۲۱ حمزه سیدالشهدا علیه السلام نیز به کمک نیروهای خودی آمدند و تانک های عراق را گلوله باران نموده و یک فروند هلی کوپتر دشمن را هم ساقط نمودند و برگشتند.

بالاخره با تدابیری که از سوی فرماندهان عالی رتبه کشوری و لشگری برای شکستن محاصره سوسنگرد بکار بسته شد، در تاریخ ۲۶ آبان ۱۳۵۹ و  پس از روزها مقاومت جانانه اندک نیروهای خودی مستقر در شهر سوسنگرد که بسیاری از آنان رزمندگان لرستانی بودند؛ رزمندگان ارتش و سپاه و ستاد جنگ های نامنظم به فرماندهی دکتر چمران با پشتیبانی هوانیروز و سایر نیروهای خودی به کمک ما آمدند و طی یک نبرد جانانه بالاخره محاصره سوسنگرد شکسته شد.

نیروهای لرستانی پس از تصرف و باز پس گیری کامل سوسنگرد نیز به مدت حدود ۲۰ روز [به روایتی ۴۵ روز] در شهر ماندند [پدافند منطقه] و حراست از شهر را به عهده داشتند که مشقات فراوانی متحمل گردیدند چرا که آب و غذا و امکانات کافی نبود و ما برای تامین مایحتاج و غذای روزانه خود سختی های زیادی کشیدیم.

 

ساخت پل آزادی سوسنگرد توسط نجار لرستانی:

علاوه بر حضور موثر رزمندگان لرستانی در مقاومت و آزادسازی سوسنگرد، برخی اقدامات نیز انجام گرفته که در حافظه تاریخی و خاطر رزمندگان حاضر در سوسنگرد مانده است: مانند پل چوبی رزمنده و نجار  لرستانی که بر روی رودخانه سوسنگرد نصب شد.

 

 

“فتح‌الله همتی” از رزمندگان لرستانی حاضر در این عملیات بود که در خط و پشت خط به “دایی همتی” معروف بود. «دایی همتی» پل چوبی جاده سوسنگرد ـ بستان را ساخت. این پل ۸۵ متری در عملیات امام مهدی (عج) مهمترین راه محسوب می شد، این پل که اولین راه بین رودخانه در جبهه بود به پل «دایی همتی» معروف شد.

 

 

فتح الله همتی با بیان اینکه عراقی ها در ماه های ابتدایی جنگ تحمیلی سوسنگرد را محاصره کرده بودند می گوید: ما پشت رودخانه در پدافند بودیم و عراقی ها مقابل ما بودند؛ برای انجام برخی مأموریت ها باید با قایق به آن طرف رودخانه می رفتیم.

برای ساختن پل، تخته های سه متری درست کردیم و بچه ها این تخته ها را با سیم به هم وصل کردند؛ بالاخره این پل ۸۵ متری ساخته شد و برای اینکه روی آب خیلی تکان نخورد، غواص هایی داخل رودخانه رفتند و این پل را از پایین با سیم بوکسل به کف رودخانه وصل کردند.

 

 

 

www.shahidnaseri.ir

۴۰۰۰۸۲۵

 

 

 

منابع:

  • – خبرگزاری ایسنا- دسته بندی؛ فرهنگ حماسه ۲۵ آبان ۱۳۹۹
  • – خبرگزاری دفاع مقدس- استانها- فارس ۲۶ آبان ۱۳۹۷ – مصاحبه با سردار محمدباقر رنجبر
  • – خبرگزاری دفاع مقدس- استانها- لرستان- ۲۵ آبان ۱۳۹۹ – بیانیه اداره کل حفظ و نشر ارزشهای دفاع مقدس لرستان
  • – خبرگزاری دفاع پرس- گروه حماسه و جهاد دفاع پرس- ۲۵ آبان ۱۳۹۹
  • – ویکی پدیا- دانشنامه آزاد
  • – مدیا.اد ( منبع فاتحان)
  • – انتخاب (منبع: باشگاه خبرنگاران)
  • – همشهری آنلاین
  • – ایرنا – مصاحبه با سرتیپ دوم خلبان«سیاوش مشیری» از خلبان شرکت کننده در عملیات آزادسازی سوسنگرد
  • – خبرگزاری شبستان
  • – لرستان خبر – مصاحبه با رزمندگان لرستانی
  • – سایر منابع مطالعاتی

ارسال دیدگاه

سوابق و فعالیت‌ها
سلام بر همه مجاهدین راه خدا که از دستورات الهی بدون هیچگونه عذر و بهانه ای اطاعت و جانفشانی می کنند و سرانجام در راه خدا به شهادت می رسند. سلام و درود خداوند به رهبر کبیر انقلاب حضرت امام خمینی فرزند پاک امام حسین ( ع ) و پرچمدار مبارزه با ظلم و استکبار در عصر حاضر، سلام و درود بر آن مجاهد نستوه که شب و روز ، یک لحظه از یاد خدا غافل نیست. کما این که مسئولیت سنگینی بر دوش دارد. سلام و درود خدا بر ملت مسلمان ایران که از این مصیبت ها و گرفتاری ها خسته نشده و نمی شوند. امیدوارم که خسته نشوند تا انقلاب خود را به جهانیان صادر نمایند.